ΜΙΑ ΕΞΙΣΩΣΗ... 1000 ΛΕΞΕΙΣ (Part 4)

(ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ)

Σε συνέχεια των προηγούμενων άρθρων, γίνεται συζήτηση σχετικά με πιθανά οικονομικά μέτρα μια εναλλακτικής οικονομικής πολιτικής σε σχέση με αυτήν που επιβάλλει το μνημόνιο.

Η αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας είναι ένα μεγάλο αγκάθι αλλά μπορεί να αποτελέσει και καλή λύση ανάγκης για το ελληνικό δημόσιο. Και τι εννοώ… Υπάρχουν πολλές υπηρεσίες που πληρώνουν υπέρογκα ποσά σε ενοίκια για στέγαση σε κέντρα πόλεων. Η μετεγκατάσταση πολλών υπηρεσιών σε κτήρια του δημοσίου μπορεί να εξοικονομήσει αρκετά κονδύλια που προορίζονται μέσα από τον ετήσιο προϋπολογισμό του κράτους για ενοίκια. Η αξιοποίηση μεγάλων εκτάσεων, όπως αυτή του Ελληνικού, μέσω παραχώρησης σε ιδιωτικές εταιρίες επίσης θα αποφέρει έσοδα ειδικά εάν προωθηθούν έργα όπως: κατασκευή αιολικών και ηλιακών πάρκων από ιδιώτες έναντι κάποιο ενοικίου και προσφοράς πράσινης ενέργειας για την ηλεκτροδότηση των γύρω περιοχών (έτσι ώστε να αποφορτιστεί και το περιφερειακό δίκτυο της ΔΕΗ) και κατασκευή πιστών Formula 1 και Moto GP και ενοικίασή τους στην ομοσπονδία της FIA μπορεί να αποφέρει έσοδα μέχρι και 140 εκατ. Ευρώ το χρόνο.

Στο κομμάτι των αποκρατικοποιήσεων πρέπει να υπάρξει περισσότερη κινητοποίηση. Η απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας σε συνδυασμό με πώληση της ΔΕΗ σε ιδιώτες επενδυτές μπορεί να εξαλείψει το μονοπώλιο στην αγορά ενέργειας και να δημιουργήσει  οιονεί ανταγωνισμό. Επίσης καιρός είναι να δοθεί και βάση μεγάλη στον ορυκτό πλούτο της χώρας. Και μιλάω φυσικά για τα πιθανά κοιτάσματα χρυσού στην περιοχή της Χαλκιδικής όπως επίσης και τα κοιτάσματα αργού πετρελαίου νότια της Κρήτης. Βάσει μίας επιστημονικής μελέτης που είχε σταλεί στο Υπουργείο Ανάπτυξης, πριν από ένα χρόνο, μια ενδεχόμενη επένδυση σε φυσικό αέριο στο θαλάσσιο χώρο του Αιγαίου μπορεί να αποφέρει οφέλη που αντιστοιχούν σε πλήρη αποπληρωμή του ελληνικού χρέους και μπορεί να αποτελέσει κινητήριο κεφάλαιο για επανεκκίνηση της ελληνικής οικονομίας. Επίσης πολύ βασικό είναι καταλάβουμε το είδος της οικονομίας που αντιπροσωπεύουμε σαν χώρα και εκεί μετά να δοθεί η βάση της παραγωγικής διαδικασίας. Είμαστε μία χώρα καθαρά αγροτική – τουριστική – ναυτιλιακή ας δοθεί βάση σε αυτά μέσω κατάλληλων επενδύσεων έτσι ώστε να ξεκινήσει η ελληνική οικονομία από μία παραγωγική βάση κομμένη και ραμμένη στα μέτρα της και όχι μια οικονομία που το μόνο πράγμα που παρήγαγε για τόσα χρόνια ήταν μόνο γραφειοκρατία και παραοικονομία.

Φυσικά το θέμα είναι το κατά πόσο θα εξασφαλισθούν τα εν λόγω χρήματα. Το ζήτημα είναι κατά πόσο η ελληνική κυβέρνηση και περισσότερο η Κομισιόν είναι διατιθέμενες να σώσουν την οικονομία και όχι τις τράπεζες. Από το 170% του ΑΕΠ που αντιστοιχεί σε ελληνικό χρέος σχεδόν το 90% ανήκει σε τοκοχρεολύσια ενώ βάσει σχεδίου για το haircut κατά 50% του χρέους, το πραγματικό χρέος θα φτάσει (αν κριθεί επιτυχές το PSI) στο 125% του ΑΕΠ – δηλαδή σε επίπεδα του 2009 όταν και η Ελλάδα μπήκε στο μνημόνιο. Μπήκαμε δηλαδή σε ένα χρηματοοικονομικό φαύλο κύκλο που το μόνο που μας δίνει είναι περισσότερη ύφεση (ξεκινήσαμε με -3% και θα φτάσουμε μέχρι το τέλος του 2011 στο -7,5% βάσει εκτιμήσεων του ΔΝΤ). Ας πάρουμε λοιπόν την πρωτοβουλία μέσω διεθνών νόμων οικονομικού δικαίου να μηδενίσουμε τελείως κόστος και βάρος των τοκοχρεολυσίων και να προχωρήσουμε σε ριζική αναδιάρθρωση του χρέους έτσι ώστε να φύγει από πάνω μας ένα ασύμφορο βάρος. Το έλλειμμα και η επιμονή των Γερμανών για μηδενισμό του δεν αποτελεί και δεν θα έπρεπε να αποτελεί  άμεση προτεραιότητα για την ελληνική κυβέρνηση μιας και τείνει θα αυξήσει το χρέος σε περίοδο ύφεσης. Εδώ και πάλι μπαίνει η εξίσωση  Y = C + I + G + X – M  στην ανάλυση μέσω της μεταβλητής C. Η κατανάλωση εξαρτάται από το επίπεδο εισοδήματος Y ως συνάρτηση της φορολογίας T που επιβάλλει η κυβέρνηση προκειμένου είτε να καλύψει ένα επίπεδο δημοσίων δαπανών G , είτε να καλύψει κάποιο υπέρογκο δημοσιονομικό έλλειμμα, άρα C = f(Y - T). Σε μια οικονομία με ύφεση -7,5% και τα βασικά μεγέθη I,G,X – M μειωμένα και σαφώς μειωμένη κατανάλωση C, το έλλειμμα μεγαλώνει όπως επίσης αυξάνεται και η ζήτηση από μεριάς της ελληνικής κυβέρνησης για εξεύρεση δανειακών κεφαλαίων αυξάνοντας ακόμα περισσότερο το χρέος.

Καταλήγοντας, τα πράγματα μπορούν να οργανωθούν καλύτερα αρκεί να δοθεί βάση στα ουσιώδη για την ελληνική οικονομία και αφεθούν λίγο στην άκρη οι τράπεζες. Καιρός είναι πλέον να διαχωριστεί η πολιτική από την οικονομική και να παρθούν αποφάσεις με βάση το καλύτερο οικονομικό συμφέρον της Ελλάδας. Η νοοτροπία του «ραγιά» θα πρέπει να αποτιναχτεί από πάνω μας, μια νοοτροπία που το πολιτικό μας σύστημα μας επέβαλλε και μας έκανε δέσμιους μιας πολιτικής ολιγαρχίας της ΕΕ και των τραπεζών. Ο καιρός απαιτεί ανθρώπους τεχνοκράτες στα τιμόνια της κυβέρνησης αλλά όμως τεχνοκράτες ανεξάρτητους και χωρίς δεσμούς με ΕΕ και ΔΝΤ, άνθρωποι γνώστες του τι χρειάζεται πραγματικά μια οικονομία, άνθρωποι με θάρρος προκειμένου να αντιταχθούν σε μια οικονομική πολιτική προτεκτοράτου και οικονομικού αδιεξόδου, οικονομολόγους φιλελεύθερους και κευνσιανούς ταυτόχρονα. Χρειάζεται ένα νέο δόγμα οικονομικής πολιτικής στο οποίο το «αόρατο χέρι» καθώς και η ελεύθερη αγορά θα κυριαρχεί αλλά με αμείλικτο κρατικό παρεμβατισμό σε περιόδους ανισορροπίας καθώς και σε περιπτώσεις αντι – ανταγωνιστικές, ένα κράτος τροχονόμου μεταξύ παραγωγικότητας - κέρδους και κερδοσκοπίας.

(ΤΕΛΟΣ)

(Πηγή εικόνων -  prodromikos.wordpress.com, efthimia.gr)

Η Πολιτική πλευρά της Οικονομικής

«Οι Γερμανοί έχουν ξοδέψει την τελευταία 10ετία σφίγγοντας το ζωνάρι και βελτιώνοντας την ανταγωνιστικότητά τους, ενώ οι Έλληνες δημόσιοι υπάλληλοι παίρνουν ακόμα 14 μισθούς τον χρόνο» - τηλεγράφημα 10BERLIN181 από τους Αμερικάνους στο γερμανικό Υπουργείο Οικονομικών (Φεβ. 2010) πηγή από τα Wikileaks - εφημ. "Καθημερινή"

Όπως έχει αναφερθεί και σε προηγούμενα άρθρα, η ανάμειξη 2 εκ διαμέτρου αντίθετων θεωριων μιας επιστήμης μπορεί να οδηγήσει σε καταστάσεις παραπλανητικές και μη - αναστρέψιμες. Σε μια κοινωνία σαν ένα σύνολο θεσμών, ανθρώπων, ηθών, θρησκειών αλλά κυρίως εθνικής αυτοκυριαρχίας, δεν είναι συνετό να αναμειγνύονται πολιτικές αποφάσεις ελαχίστου πολιτικού κόστους με αποφάσεις οικονομικού χαρακτήρα και τεραστίου κοινωνικού κόστους. Σε μία κοινωνία όπου πλέον οι πολιτικές ιδεολογίες έχουν μετατραπεί σε ένα είδος κράχτη για το νέο - φιλελεθευρισμό, το μόνο που έχει σημασία είναι μόνο η αποφυγή μιας ενδεχόμενης πολιτικής "ρετσινιάς" και η επίτευξη της επανεκλογής.

Τόσο η οικονομική επιστήμη όσο και η πολιτική ανήκουν στο ευρύτερο πεδίο της κοινωνιολογίας με έννοια ότι και οι 2 δρουν και αλληλεπιδρούν στο σύνολο μιας κοινωνίας ενώ μπορεί ακόμα και σε ειδικές περιπτώσεις να είναι και άρρηκτα συνδεδεμένες μεταξύ τους. Η ουσία όμως είναι ότι, 2 φαινομενικά παρόμοιες κοινωνικές επιστήμες, έχουν αντίθετη σχέση μεταξύ τους όταν η θεωρία γίνεται πράξη. Ειδικά στην Ελλάδα έχουμε δει την τελευταία 30ετία το σύνολο των πολιτικών αποφάσεων να είναι εκ διαμέτρου αντίθετες με βασικούς κανόνες της οικονομικής και κατά συνέπεια την αλλοίωση της κοινωνίας τόσο σε οικονομικό επίπεδο (βλέπε την Ελλάδα του μνημονίου) όσο και σε κοινωνικό. Το πλέον κλασσικό παράδειγμα μιας τέτοιας καταστροφικής σχέσης πολιτικής - οικονομίας είναι η Γαλλία λίγο πριν το 1789, όπου τα απομεινάρια του "κολμπερισμού" σε συνδυασμό με το χρέος της Γαλλίας την περίοδο της βασιλείας του Λουδοβίκου του 16ου οδήγησε στην χρεωκοπία την Γαλλία και στο ξέσπασμα της Γαλλικής Επανάστασης.

Έτσι λοιπόν και στην Ελλάδα του 2011, η λανθασμένη πολιτική της λήψης διαρθρωτικών μέτρων, ίσως και μέτρων ακραίων μέν πολιτικώς αλλά οικονομικώς απολύτως σωστά, οδηγεί την χώρα σε ένα τέλμα κυκλικής ύφεσης με κίνδυνο την παραχώρηση και της ίδιας της αυτοκυριαρχίας της. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι βλέπουμε πως οι στόχοι του μνημονίου συνεχώς αποκλίνουν, η ελληνική κυβέρνηση λαμβάνει μέτρα βιαστικά και παράλογα κάθε φορά που επίκειται επίσκεψη της τρόικας ενώ μετά το πέρας των ομιλιών μπαίνει ξανά σε ένα νέο κύκλο νάρκης και όλα αυτά φυσικά οδηγούν και στις αλλεπάλληλες υποβαθμίσεις τύπου S&P και Moody's. Η αποφυγή της λέξης χρεωκοπία ήταν ηθελημένη διότι απέδιδε μια πολιτική "ρετσινιά" μόνιμου χαρακτήρα στους: πολιτικούς ενώ σε επίπεδο κοινωνίας μεσοπρόθεσμα θα ήταν εφιαλτική (αν και επιτακτική) αλλά όχι μόνιμη καθώς η ανάπτυξη θα επέστρεφε στο μέλλον.

Βλέπουμε λοιπόν πως η πολιτικές δημοσιονομικής προσαρμογής μέσω επεκτατικού φορολογικού σχεδίου και παράλληλης μείωσης των ωφέλιμων δαπανών του δημοσίου, με απώτερο σκοπό την επίτευξη πρωτογενών πλεονασμάτων στον προϋπολογισμό, οδηγεί σε αναστολή της οικονομικής δραστηριότητας αλλά και σε κυκλική ύφεση. Η κληρονομιά του μνημονίου θα είναι βαριά και αργά η γρήγορα θα αποδειχθεί ανεπαρκής και αστεία, πρόσφατο παράδειγμα η επίτευξη επιμήκυνσης του χρέους και αναπροσαρμογή των επιτοκίων δανεισμού της Ελλάδας (το πρώτο βήμα σε μια αναπόφευκτη αναδιάρθρωση του χρέους). Ειδικά για τα επιτόκια η τελευταία απόφαση της 25ης Μαρτίου ουσιαστικά θα είναι άκυρη μιας και η ΕΚΤ αποφάσισε την αύξηση τους κατά 1 ποσοστιαία μονάδα. Συμπέρασμα λοιπόν, η κυβέρνηση αν ήθελε να ενεργήσει ηρωικά θα διάλεγε το δρόμο της επίπονης αλλά και σίγουρης εξόδου από την κρίση δηλαδή να οδηγηθεί σε μια αναδιάρθρωση του χρέους παρά στην φαινομενικά ενίσχυση μιας πολιτικής επανεκλογής. 

Την λύση την περιγράφει πολύ καλά η Εφημερίδα "Καθημερινή" (στις 03/04/2011) όπου αναφέρει στο πρωτοσέλιδο: "Ένας από τους βασικούς λόγους που έχουμε φτάσει στο ναδίρ είναι το γεγονός ότι όλες οι κυβερνήσεις αρνούνται επίμονα να χρησιμοποιήσουν σε καίριες θέσεις μη πολιτικούς και ανθρώπους της αγοράς. Οι παραδοσιακοί πολιτικοί σπανίως διαθέτουν τεχνοκρατικές γνώσεις ή διοικητικές ικανότητες και συνήθως είναι προσηλωμένοι στην επανεκλογή τους και μόνο. Τα προβλήματα όμως της χώρας έχουν καταστεί εξαιρετικά δύσκολα και περίπλοκα. Απαιτούν ανθρώπους άλλου επιπέδου οι οποίοι πρέπει να τα καταλαβαίνουν, να μπορούν να σταθούν σε επαφές με την Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλους στο εξωτερικό και, το κυριότερο, να μην σκέπτονται συνεχώς το πολιτικό κόστος κάθε κίνησής τους. Το πολιτικό σύστημα έφτασε στα όριά του και δεν μπορεί να διαχειρισθεί την κρίση εκτός αν αποφασίσει να ξεπεράσει τις φοβίες και τις ανασφάλειες του και να αναθέσει δύσκολες αποστολές σε σοβαρούς, μη κομματικούς, ανθρώπους".

(Πηγή εικόνας - http://3.bp.blogspot.com)

ΖΗΤΕΙΤΑΙ ΣΥΝΑΙΝΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩ

"For peripheral Europe to avoid another more severe debt crisis down the line, one that would likely prove fatal to their euro membership, these countries need to be able to shake off the bulk of their debt burdens and at the same time be allowed to nurse their economies back to health. But the only way this will happen is for core Europe, particularly Germany, to share substantially in the periphery's pain. The richer countries would have to forgive a hefty amount of peripheral Europe's debt or, alternatively make them equally large transfer payments"- Germany Won't Fancy the Pain Game / Allen Mattich - Wall Street Journal

Το σήριαλ της Ευρώπης καλά κρατεί. Ύστερα και από άρνηση της Γερμανίας στην πρόσφατη σύνοδο του Ecofin / Eurogroup, να υποστηρίξει την αναδιάρθρωση του μηχανισμού διάσωσης προβληματικών χωρών μελών, οι αγορές και πάλι έγιναν νευρικές με αποτέλεσμα την άνοδο και πάλι των spreads - 842 μ.β, ενώ τα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια παραμένουν από χθες (19/01) σε αρνητική τροχιά (DAX: 7136,66 μ. -0,10%, FTSE 6037,65 -0,31%, CAC 40: 4005,55 -0,18% ώρα Ελλάδος 14:40μμ.). Η έλλειψη πολιτικής συναίνεσης μεταξύ Βρυξελλών και Βερολίνου οδηγεί τις αγορές σε έλλειψη εμπιστοσύνης στο ΕΥΡΏ και περαιτέρω σε αποστροφή από κρατικούς τίτλους των χωρών της περιφέρειας και συγκεκριμένα των PIIGS.

Η αισιοδοξία στις ευρωπαϊκές αγορές είχε επιστρέψει, όταν και προχθές η Ισπανία κατάφερε να αντλήσει 5,538 δις. ευρώ από τις αγορές μέσω της έκδοσης έντοκων γραμματίων δωδεκάμηνης και δεκαοκτάμηνης διάρκειας, με επιτόκιο χαμηλότερο των προσδοκιών. Για πρώτη φορά ,ύστερα και από το καλοκαίρι του 2010, είδαμε τα spreads, των δεκαετών ελληνικών, να πέφτουν οριακά κάτω από τις 800 μ.β.. Τα άσχημα όμως ξαναήρθαν και πάλι με την κόντρα μεταξύ Βρυξελλών και Βερολίνου να οργιάζει. Η Γερμανία αντιμετωπίζοντας πλέον υψηλότερο επιτόκιο αλλά και τον κλονισμό του κυβερνητικού συνασπισμού, αντιστέκεται σθεναρά στο σχέδιο του αναβαθμισμένου μηχανισμού βοήθειας και στα ευρωομόλογα και έτσι αναπόφευκτα οδηγεί την Ευρώπη σε ένα καθεστώς διπολικό.

Το σίγουρο είναι πως η ψυχολογία των αγορών και πάλι μπαίνει σε αναταράξεις. Μια ψυχολογία η οποία είναι πλέον άρρηκτα συνδεδεμένη με το κατά πόσο επιτυγχάνεται συναίνεση στο εσωτερικό της Ε.Ε.. Η δικαιολογία ότι το όλο κλίμα καλλιεργείται για λόγους κερδοσκοπίας δεν είναι από μόνο του και πολύ βάσιμο, καθώς είδαμε προσφάτως πως, ακόμα και με την απειλή της υποβάθμισης της Ελλάδας από τον οίκο Fitch, οι αγορές κατέγραφαν κέρδη ενώ το ελληνικό χρηματιστήριο για πρώτη φορά ύστερα από 2 μήνες έπιανε οριακά τις 1500 μονάδες. Και είναι λογικό, οι επενδυτές κατάλαβαν πλέον πως το ζητούμενο είναι να υπάρξει επιστροφή σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης για τα χρεωμένα κράτη της Ευρώπης και όχι κυρίως περικοπή των δαπανών. 

Το γιατί είναι απλό... Μια οποιαδήποτε χώρα δρα και αναπτύσσεται δανειζόμενη είτε από το εσωτερικό της είτε από εξωτερικό. Πάντα, προκειμένου να δημιουργεί κίνητρα για ιδιωτικές επενδύσεις αλλά και δημιουργία εισοδημάτων και υποδομών, εφαρμόζει πολιτικές οι οποίες οδηγούν σε ελλείμματα και κατά συνέπεια σε χρέη. Θεωρητικά, μια χώρα μπορεί να λειτουργεί και να δανείζεται και με υψηλό έλλειμμα αλλά κυρίως και με υψηλό χρέος, αρκεί όμως ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ να μεγαλύτερος ή ίσος από τον ρυθμό αύξησης του δημοσίου χρέους. Με αυτό τον τρόπο γίνεται έγκαιρη αναχρηματοδότηση των ελλειμμάτων και μακροπρόθεσμα καλύπτονται κενά χρέους. Είναι χαρακτηριστικό ότι παρελθόν η Αμερική το 1945 κατέγραφε χρέος ίσο με το 120% του ΑΕΠ, εντούτοις τότε γνώρισε και την πιο πρωτοφανή μεγέθυνση της οικονομίας της. Όλα αυτά βασίζονται στο γεγονός ότι χώρες με ισχυρό νόμισμα αλλά και ισχυρή πολιτική ηγεσία μπορούν να δανείζονται από τις αγορές σχετικά φθηνά αφού μπορούν και εγγυώνται την αποπληρωμή των χρεών τους. Το πρόβλημα της  φθηνής αναχρηματοδότησης ξεκινά από την στιγμή που οι αγορές διαμορφώνουν την εντύπωση ότι κάποια ελλειμματική χώρα δεν μπορεί να εκπληρώσει τα δάνειά της. Αυτό έγινε και με την Ελλάδα.

Αυτό που θέλω να πω είναι ότι, το πρόβλημα θα συνεχίσει να υπάρχει για την Ευρώπη από την στιγμή που οι αγορές πλέον δεν εμπιστεύονται τις εγγυήσεις των Ευρωπαίων ηγετών. Και πως θα μπορούσαν βέβαια... αφού το διπολικό καθεστώς που προωθούν οι Γερμανοί (εν μέρη δικαιολογημένα για να είμαστε ακριβοδίκαιοι...) συνεχίζει να καλλιεργεί ανησυχίες και τελικώς συντελεί και στην αποδυνάμωση του ευρώ. Τα πράγματα στενεύουν άσχημα, ήδη το πετρέλαιο έχει αγγίξει ξανά τα 100$ το βαρέλι και σύντομα η Ευρωπαϊκή οικονομία θα αιμορραγεί και από την βιομηχανία της. Η συναίνεση είναι απαραίτητη και η μόνη ουσιαστική λύση για να διορθωθεί η ψυχολογία - προσδοκίες των αγορών. Μόλις επέλθει ηρεμία τότε το "αόρατο χέρι" του Smith θα προβεί σε εκκαθάριση και ισορροπία της αγοράς.

"ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟΣ" ΠΟΛΕΜΟΣ & "ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗ" ΕΙΡΗΝΗ

"Η αγορά ομολόγων από τη Fed δεν θα λύσει τα προβλήματα των ΗΠΑ. Ήδη έχουν ρίξει αμέτρητα λεφτά στην οικονομία (και) τα αποτελέσματα είναι ασήμαντα" - Σόιμπλε Υπουργός Οικονομικών Γερμανίας (σχετικά με το Πρόγραμμα Νομισματικής χαλάρωσης της Fed) - συνέντευξη στο γερμανικό κανάλι ZDF - Εφημ. Ναυτεμπορική

Κάποτε οι λαοί ανα τον κόσμο επιδίδονταν σε διάφορα είδη πολέμων προκειμένου να διασφαλίσουν την κυριαρχία τους. Άλλοτε η αιτία ήταν μια γυναίκα (Τρωικός Πόλεμος), άλλοτε θρησκευτικές ελευθερίες (Τριακονταετής Πόλεμος), άλλοτε ιμπεριαλιστικές εμμονές (1ος & 2ος Παγκόσμιος Πόλεμος) και άλλοτε για λόγους ανεξαρτησίας (Αμερικανική Ανεξαρτησία). Στον 21ο αιώνα ένα νέο είδος πολέμου γεννιέται, ένα είδος του οποίου οι νίκες ή ήττες δεν πραγματοποιούνται στα πεδία των μαχών αλλά μέσα σε χρηματιστήρια - αρένες και σε συνόδους κορυφής. Σαν άλλοι αρχιστράτηγοι, οι τραπεζίτες μαζί με μεγαλοεπενδυτές και υπουργούς οικονομικών, καθένας με ατομική ατζέντα, αντιμάχονται μεταξύ τους για την επικράτηση ενός κυρίαρχου παγκόσμιου οικονομικού μοντέλου, με κύρια όπλα πάντα τα spreads και τις συναλλαγματικές ισοτιμίες. 

Φυσικά όλα αυτά μοιάζουν πολύ ρομαντικά και ξεπερασμένα, σαν ένα κομμάτι από κάποιο επικό μυθιστόρημα του Τολστόι, όμως πέρα για πέρα αληθινά. Όταν στις αρχές του 2010 όλη η Ευρώπη και το ΕΥΡΩ βρισκόταν στο χείλος μιας δημοσιονομικής κρίσης (εφάμιλλης της Αμερικανικής του 2008), λόγω της Ελλάδας, όλοι μιλούσαν για ένα πόλεμο κρυφό από τα γνωστά - άγνωστα hegde funds που είχε σαν σκοπό την έντονη κερδοσκοπία και την αποδυνάμωση του ΕΥΡΩ. Με την παρέμβαση και του IMF στην περίπτωση της Ελλάδας, τουλάχιστον για ένα 5μηνο, η Ευρώπη εισήλθε σε μια φάση δημοσιονομικής ειρήνης η οποία και συνοδεύτηκε από θετικά αποτελέσματα τριμήνου για τις βιομηχανίες της Γερμανίας, την ανάκαμψη του ΕΥΡΩ και την αποκλιμάκωση των ελληνικών spreads μέχρι και στο επίπεδο των 665 μ.β.. Ακόμα και ο πανευρωπαϊκός χρηματιστηριακός δείκτης FTSEurofirst 300 ανέκαμψε ελαφρά καλύπτοντας την χασούρα του 11% της αξίας του που είχε χάσει από την αρχή του 10'. Φυσικά όπως η ιστορία έχει διδάξει και στο παρελθόν, όλα αυτά θα ήταν εύθραυστα και πολύ σύντομα τα λόγια των διαφόρων Κασσάνδρων θα επιβεβαιώνονταν.

Η αρχή έγινε και πάλι από την Ελλάδα. Στα τέλη του του 2ου τετραμήνου και λίγο πριν ανακοινωθούν τα αποτελέσματα για την οικονομία, η φήμη ότι ο στόχος για τα έσοδα του κρατικού προϋπολογισμού υστερούν κατά 2,3 δις. αρχίζει και έχει ξανά αλυσιδωτές αντιδράσεις στην οικονομία και στην Ευρώπη, καθώς τα επισφαλή και πάλι ελληνικά γραμμάτια σφίγγουν περισσότερο την στρόφιγγα χρηματοδότησης ευρωπαϊκών επιχειρήσεων από τις τράπεζες της ευρωζώνης. Το αποκορύφωμα θα έρθει, φυσικά, με την έκθεση της Eurostat που κάνει λόγω για αναθεώρηση του ελλείμματος του 09' προς τα πάνω, περίπου στο 14 - 15%. Αν και η υπογραφή των μνημονίων συνεργασίας και επενδύσεων με Κίνα και Ντουμπάι είχαν σαν σκοπό να αντισταθμίσουν την εν λόγω αρνητικότητα, το πράγμα χειροτέρευσε καθώς πλέον η κρίση χρέους εξαπλώνεται και σε αλλά ελλειμματικά κράτη όπως Ισπανία και Πορτογαλία ενώ τα spreads των 10ετών ομολόγων κλιμακώνονται (έχουν φτάσει αισίως τις 923,15 μ.β. - 16:15 μ.μ.).

Πλέον μπαίνει στα σκαριά το σενάριο για την ίδρυση ενός παγκόσμιου μοντέλου οικονομικής σταθερότητας στα πρότυπα του παλαιού Bretton Woods. Επειδή όμως το εν λόγω σύστημα προϋποθέτει την ύπαρξη ενός ενιαίου νομίσματος αναφοράς, στην παρούσα φάση της ύφεσης κανένα κράτος δεν είναι διατεθειμένο να ανατιμήσει το νόμισμά του καθώς έτσι θα χάσει σε ανταγωνιστικότητα. Όλοι είδαμε το παράδειγμα της Κεντρικής τράπεζας της Ιαπωνίας που επενέβη  στην αγορά συναλλάγματος για να ανακόψει την ανατίμηση του γιεν καθώς και την επιμονή της Κίνας να αγοράζει σε μεγάλες ποσότητες αμερικανικά ομόλογα για να κρατήσει το δολάριο σε υψηλά επίπεδα και το γιουάν σε χαμηλά. Η Αμερική από την άλλη, γνωρίζοντας πολύ καλά το παιχνίδι του καπιταλισμού, μέσω της Fed προχώρησε σήμερα σε ένεση ρευστότητας ύψους 600 εκατ. συνεχίζοντας έτσι την νομισματική της χαλάρωση και αναγκάζοντας σε νέο ράλι ανατιμήσεων το ΕΥΡΩ. Και φυσικά ο πόλεμος, νομισματικός αυτή την φορά, μόλις έχει αρχίσει...

Το ζητούμενο στην προσεχή σύνοδο των G20, εκτιμώ, πως θα είναι κατά κύριο λόγο η εύρεση μιας δημοσιονομικής ειρήνης καθώς η Ευρώπη και συγκεκριμένα η ΕΚΤ όσο είναι προσηλωμένη στην κάλυψη των εγγυήσεων των ελληνικών ομολόγων και την διατήρηση των ευρωπαϊκών επιτοκίων στο 1% έχει χάσει το παιχνίδι της επεκτατικής νομισματικής και πλέον το βάρος πέφτει στην δημοσιονομική πολιτική των περικοπών δημοσίων δαπανών και την κλιμάκωση φορολογικών μέτρων. Άλλωστε, η επίτευξη μιας δημοσιονομικής ειρήνης στην Ευρώπη θα φέρει την απαιτούμενη ανάκαμψη στο εσωτερικό της ευρωζώνης και έπειτα την μετατροπή του ΕΥΡΩ σε νόμισμα σταθερό και δυνατό. Όπως έχει δηλώσει και στο παρελθόν ο νομπελίστας οικονομολόγος Μίλτον Φρίντμαν, ένα δυνατό νόμισμα φανερώνει μια πολιτική συνοχή και σταθερότητα για το κράτος που εκπροσωπεί και συνεπώς θα δώσει το ισχυρότερο κίνητρο για τους επενδυτές στο να επενδύσουν επάνω του. Διότι στην τελική η οικονομία δεν είναι εξισώσεις και τεχνικές αναλύσεις αντιθέτως είναι καθαρά ψυχολογία και τακτική διπλωματία.

ΧΘΕΣ... ΣΗΜΕΡΑ... ΑΥΡΙΟ...

"Καλύτερα ένα άθλιο τέλος παρά μια αθλιότητα χωρίς τέλος..."

Καρλ Μαρξ (Σύσταση 1ης Σοσιαλιστικής Διεθνούς - Παρίσι 1864)

Χθες... η Ελλάδα ζούσε μια περίοδο ψεύτικης ευημερίας, με ανοδικά κινούμενο χρηματιστήριο, ικανοποιητικό βιοτικό επίπεδο, συνεχώς αυξανόμενα αστικά κέντρα, έναν ασταμάτητα διογκούμενο δημόσιο τομέα και παράλληλα, αλλά μυστικά, ένα αυξανόμενο δημόσιο χρέος και έλλειμμα. Χθες... η Ελλάδα ζούσε σε μια ουτοπία όπου η πλειοψηφία του πληθυσμού ήταν βολεμένη σε δημόσιες θέσεις δήθεν προσφέροντας υπηρεσίες που προήγαγαν το συμφέρον του πολίτη, με αντάλλαγμα την συνεχόμενη εναλλαγή των 2 ισχυρών πολιτικών κομμάτων της χώρας στην εξουσία. Χθες... η Ελλάδα υιοθετούσε την "σκληροπυρηνική" κευνσιανή οικονομική πολιτική (με κύριο εκφραστή της τον Ανδρέα Παπανδρέου) ότι κρατικός παρεμβατισμός στην αγορά είναι επιτακτικός και με αιχμή του δόρατος την δημοσιονομική πολιτική, κρατικοποιήσεις ευνοούνταν, δημόσιες δαπάνες αυξάνονταν και με την παράλληλη αύξηση των επιτοκίων μειώνονταν τα κίνητρα για ιδιωτική επένδυση. Χθες... η Ελλάδα ήταν μια χώρα με υψηλή ιδιωτική κατανάλωση, μια χώρα όπου οι τράπεζες δάνειζαν χωρίς ιδιαίτερες εγγυήσεις, μια χώρα με υψηλά επίπεδα πληθωρισμού, μια χώρα όπου τελικώς κατανάλωνε χωρίς να παράγει.

Σήμερα... οι μάσκες έπεσαν. Δημόσιο χρέος στο 130% του ΑΕΠ, έλλειμμα πάνω από το 12% του ΑΕΠ, ένας δημόσιος τομέας χρεοκοπημένος και μια πολιτική σκηνή σε κρίση αξιών. Σήμερα... η εθνική αξιοπιστία στο μηδέν και μια περίοδο οικονομικής δικτατορίας ξεκινά με την επονομαζόμενη "τρόικα". Σήμερα... μια καινούργια εποχή ξεκινά όπου οι μισθοί μειώνονται, οι συντάξεις εξαφανίζονται και το έδαφος για έστω και κάποια υποτυπώδη ιδιωτική επένδυση χάνεται. Σήμερα... η κυβέρνηση παίρνει μέτρα που θα έπρεπε να πάρει σε περίοδο ευημερίας και προχωρά σε συρρίκνωση του δημοσίου τομέα με την ελπίδα ότι θα μπορέσει να εξοικονομήσει λεφτά για να καλύψει το τεράστιο δημόσιο χρέος. Σήμερα... η Ελλάδα κινείται σε τροχιά αποκρατικοποιήσεων και οικονομικής αποκέντρωσης την στιγμή που η Ευρώπη, μέσω και δήλωσης του Προέδρου της κου Φαν Ρόμπει, μπαίνει σε ένα κύκλο συγκεντρωτικής οικονομικής πολιτικής και οικονομικής λογοκρισίας όσο αφορά τις εκθέσεις διεθνών οίκων αξιολόγησης. Σήμερα... η Ελλάδα είναι πλέον το μαύρο πρόβατο της ευρωζώνης (ένας από τους κύριους υπαίτιους, κατά την άποψη των κοινοτικών μας εταίρων, για την κατρακύλα του ΕΥΡΏ) και με επίπεδα spread πιο πάνω και από 'κείνα του Ιράκ, αποτελεί παράδειγμα προς αποφυγή για κάθε θεσμικό επενδυτή παγκοσμίως γεγονός και που οδήγησε τελικά στον δανειστικό αποκλεισμό της από τις αγορές και την κατάληξή της σε επιτήρηση από το Νο1 καπιταλιστικό όργανο, διεθνώς, το ΔΝΤ.

Αύριο... τα πράγματα ίσως να είναι κακά αλλά τουλάχιστον δεν θα είναι χειρότερα. Τεχνικώς, η Ελλάδα έχει χρεοκοπήσει μιας και δεν δανείζεται από τις αγορές αλλά μόνο από το ΔΝΤ και την ΕΚΤ. Αύριο... ενδεχομένως να δούμε την ιδιωτική πρωτοβουλία, σε επίπεδο επενδύσεων, να βγαίνει από τον λήθαργο της οικονομικής ύφεσης και να παίρνει τα ηνία για την πορεία της οικονομικής ανάκαμψης. Αυτό που γίνεται τώρα με τις αποκρατικοποιήσεις, εάν γίνει μαζί με την χάραξη ενός συμπαγούς αναπτυξιακού πλαισίου τότε ίσως φανεί φως στην ομίχλη. Αύριο... ο πολίτης θα έχει βγει από την ψευδαίσθηση των ξύλινων πολιτικών λόγων και ψεύτικων υποσχέσεων για ένα καλύτερο αύριο, θα έχει σκεπτόμενη και συνειδητοποιημένη ψήφο καθώς επίσης και έντονο αίσθημα αυτάρκειας και όχι υπερκαταναλωτισμού. Ο επιχειρηματίας θα φροντίσει να κάνει επενδύσεις που να έχουν αναπτυξιακό ορίζοντα και όχι σκοπό αισχροκερδής μέσω προσφοράς υπερτιμημένων προϊόντων. Και τέλος αύριο... το κράτος θα μάθει να είναι προστάτης και ρυθμιστής της αγοράς (μιας αγοράς που θα προάγει την ανταγωνιστικότητα, την διαφάνεια στις συναλλαγές αλλά και θα παρέχει πάντα εύφορο έδαφος για καινούργιες επενδύσεις) και όχι πηγή σκανδάλων και πολιτικών συνδικάτων που θα κινούν την αγορά ανάλογα με τα συμφέροντά τους.

Όλα αυτά που περιγράφω μπορεί να ακούγονται ουτοπικά και ανέφικτα όμως μπορούν να γίνουν πέρα για πέρα αληθινά. Και θα το επιτύχουμε αυτό εάν, τελικώς, αποδεχτούμε ότι έχουμε, κατά κάποιο τρόπο, ήδη χρεοκοπήσει οπότε αυτό που θα πρέπει να κοιτάξουμε είναι το μέλλον και όχι το παρόν. Το να ζούμε με την ιδέα ότι κάποια στιγμή θα πτωχεύσουμε και ότι προς το παρόν επιβιώνουμε με τα μέτρα σταθερότητας είναι αυτό ακριβώς που περιέγραψε και ο Μαρξ το 1864 ότι ζούμε μια αθλιότητα χωρίς τέλος. Ας αποδεχτούμε τελικά την χρεωκοπία μας και ας κοιτάξουμε πως θα μπορέσουμε να ανακάμψουμε μέσα από μία κρίση, εν τέλη, όχι οικονομική αλλά κρίση πολιτικών και ηθικών αξιών. Η ελπίδα πεθαίνει πάντα τελευταία... 

(Πηγή εικόνας E-GNOMI.COM)

An Ιnconvenient... Financial... Truth

"Ο καλπασμός του spread πάνω από τις 400 μ.β. δεν δικαιολογείται από λεπτομέρειες. Ίσως κρύβει κάτι πολύ σημαντικό, όπως ίσως η συνολική αμφισβήτηση του ευρώ από ορισμένους κύκλους, ή της ικανότητας της Ελλάδας να αναχρηματοδοτήσει το χρέος της έστω και με μεγάλο κόστος"

Εφημερίδα "Ναυτεμπορική" (08/04/2010)

Τί και αν οι ευρωπαίοι εταίροι μας συμφώνησαν σε ένα ενιαίο σχέδιο πλεύσης; Τί και αν μετά και την προσθήκη του ΔΝΤ στην κουβέντα επήλθε πρόσκαιρη ανάκαμψη στις χρηματαγορές και εκτόνωση στα spreads; Όλα ήταν "μάταια" και μπαλώματα σε μια κατάσταση που, απ' ότι φαίνεται, είναι ένας φαύλος κύκλος. Όλα συνηγορούν στο γεγονός ότι τελικά η Ελλάδα θα πληρώσει πολύ ακριβά την ασυνέπειά της και αυτό διότι τώρα δεν αντιμετωπίζει τους σκεπτικιστές ευρωπαίους ηγέτες της κομισιόν, αλλά και το κύμα κερδοσκοπίας μέσω των συμβολαίων CDS, που κτύπησαν φλέβα χρυσού με το ελληνικό δημόσιο χρέος. Τα γεγονότα μιλούν από μόνα τους εξάλλου. Η άκαμπτη στάση της Γερμανίας, η συνεχής υποβάθμιση της ελληνικής οικονομίας από τους ξένους οίκους αξιολόγησης, τα συνεχή αρνητικά δημοσιεύματα του ξένου τύπου και το κερασάκι στην τούρτα, οι φήμες που θέλουν παράγοντες της κυβέρνησης να διαρρέουν προς τα έξω αρνητικές πληροφορίες περί αδυναμίας της Ελλάδος να χρηματοδοτήσει το χρέος της. Όλα αυτά όχι μόνο αναιρούν το ήδη εύθραυστο κλίμα ,που δημιουργήθηκε ύστερα από την συμφωνία της Κομισιόν γύρω από το σχέδιο στήριξης, αλλά εντείνουν  ακόμα περισσότερο το έδαφος για κερδοσκοπικές επιθέσεις απέναντι στην Ελλάδα και εν τέλη στο ίδιο το ΕΥΡΩ.

Ας ξεκινήσουμε από το σχέδιο σταθερότητας. Ουσιαστικά νικητής από την σύνοδο κορυφής δεν ήταν ούτε η ίδια η Ε.Ε., ούτε ο Παπανδρέου, ούτε και ο Σαρκοζί. Ήταν μία καθαρή νίκη της Μέρκελ και του Γερμανικού άξονα που θέλει την Γερμανία, να διατηρεί τα προκλητικά πλεονάσματα στα ισοζύγια πληρωμών της, την Ελλάδα να συνεχίζει να είναι ένα "σκυλί" πεινασμένο στα πόδια των Γερμανών και το ΔΝΤ να παίρνει δειλά δειλά κομμάτι από την νομισματική μερίδα της Ο.Ν.Ε.. Το εν λόγω σχέδιο ουσιαστικά κλείνει το μάτι σε εξωκοινοτικούς οργανισμούς, όπως το ΔΝΤ, να παρέμβουν σε χώρα κράτος μέλος και να δώσουν στήριξη σε ξένο νόμισμα και ενδεχομένως να επιβάλουν μέτρα που θα αντιβαίνουν στην δημοσιονομική και νομισματική προσαρμογή της ευρωζώνης. Με δεδομένο και  το γεγονός ότι κάθε προσφυγή στο ΔΝΤ, εμμέσως, απαιτεί την έγκριση των αμερικανών (καθότι έχουν δικαίωμα VETO σε κάθε έκκληση χρηματοδότησης), αμέσως καταλαβαίνουμε ότι μπαίνει και ξένος στα χωράφια μας... Το σίγουρο είναι ότι όλη αυτή η κατάσταση θα επηρεάσει έντονα την εμπιστοσύνη της παγκόσμιας αγοράς απέναντι στο ΕΥΡΩ (η ισοτιμία είναι 1,3308$) και που ενδεχομένως να οδηγήσει σε οριστική πτώση του. Αυτό είναι ένα λογικό σενάριο καθώς, όπως έχει επισημάνει και στο παρελθόν ο νομπελίστας οικονομολόγος Μίλτον Φρίντμαν, οι θεσμικοί επενδυτές προτιμούν να επενδύσουν σε ένα νόμισμα το οποίο διακρίνεται από σταθερότητα συναλλαγματική αλλά και πολιτική. Στην περίπτωση του ΕΥΡΩ μάλλον δεν ισχύει κάτι τέτοιο, καθώς όσο η Κομισιόν ταλαντεύεται ανάμεσα σε 2 άξονες οικονομικής πολιτικής και αναλώνεται σε παιχνίδια πολιτικής τακτικής και ελιγμών και δεν υιοθετεί μία ενιαία στάση, αποδυναμώνει το ίδιο το νόμισμα. Η ενδεχόμενη, υποθετικά, πτώχευση της Ελλάδος θα επιταχύνει την διαδικασία απαξίωσης του ΕΥΡΩ.

Από την άλλη μεριά, αυτήν των κερδοσκόπων, έχουμε τα παιχνίδια που στήνονται με τα περίφημα CDS spreads (βλέπε άρθρο ΠΕΡΙ SPREADS...) που έχουν πάρει την ανηφόρα την στιγμή που η Ευρώπη διχάζεται. Ενδεικτικά αναφέρω ότι βάσει στοιχείων της έκθεσης της CMA για τα ελληνικά ασφάλιστρα δημοσίου χρέους, η Ελλάδα συγκαταλέγεται ανάμεσα στις δέκα πίο επικίνδυνες από μεριάς χρέους. Συγκεκριμένα το spread  για την Ελλάδα ανέρχεται στις 335 μ.β. για το 1ο τρίμηνο του 2010 ενώ σήμερα σκαρφαλώνει στο επίπεδο των 448 μ.β. (που σημαίνει ότι για κάθε 10 εκατ. ευρώ χρέους το ασφάλιστρο είναι 448.000 ευρώ) και είναι η μοναδική χώρα κράτος μέλος της Ε.Ε. που συγκαταλέγεται στην, εν λόγω, λίστα. Φυσικά είναι λογικό να υποθέσει κανείς ότι με την αβεβαιότητα των αποτελεσμάτων που θα έχει ενδεχόμενη εφαρμογή του σχεδίου σταθερότητας, την συνεχή υποβάθμιση της ελληνικής οικονομίας από ξένους οίκους, τα spreads να ανέβουν ακόμα περισσότερο αφού η υπάρχουσα κατάσταση δίνει την κατάλληλη δικαιολογία σε κερδοσκοπικά funds να πιέσουν τα επίπεδα των συμβολαίων CDS ακόμα περισσότερο.

Όλα αυτά έδωσαν και θα συνεχίσουν να δίνουν τροφή σε κερδοσκόπους να διαιωνίζουν μία κατάσταση τοξική για την αγορά. Πολύ αργά ο κος Τρισέ παρενέβη και επεσήμανε ότι θα γίνει δεκτή η κατάθεση ομολόγων χαμηλής πιστοληπτικής αξίας από την ΕΚΤ και ότι θα καταρτισθεί όργανο αξιολόγησης των ευρωπαϊκών οικονομιών και του ΕΥΡΩ. Ο λύκος πλέον έχει μπει μέσα στο χωράφι και κατατρώει ότι μπορεί και όσο είναι ελεύθερος. Το ΕΥΡΩ κινδυνεύει και όλοι υποκλίνονται στα πόδια της καγκελαρίου Μέρκελ η οποία απ' ότι φαίνεται θα είναι ο επόμενος Ιούλιος Καίσαρας που θα μετατρέψει την Ο.Ν.Ε. από δημοκρατική νομισματική ένωση σε δικτατορία νομισματικής και δημοσιονομικής προσαρμογής με τα γερμανικά στάνταρ. Όπως ο Al Gore στο Inconvenient Truth κατέθεσε τις ανησυχίες του πληθυσμού για το περιβάλλον, έτσι και εδώ η αγορά δείχνει το αντίστοιχο inconvenient financial truth για τα γεγονότα που διαδραματίζονται. Η αλήθεια μπορεί να πονάει αλλά επιμονή της Ε.Ε. να ικανοποιήσει τα καπρίτσια του εκάστοτε ηγέτη και να παραβλέπει τα πραγματικά προβλήματα στο εσωτερικό της, θα την οδηγήσει σε αδιέξοδο και όταν φτάσει εκεί οι αποφάσεις που θα πάρει μπορεί να είναι οι σωστές αλλά θα είναι αργά, το ΕΥΡΩ θα είναι παρελθόν...

(Πηγή εικόνων "Ναυτεμπορική")

ΠΕΡΙ SPREADS...

"Further budget cuts would further depress economic activity, reducing tax revenues and worsening debt-to-GNP ratio. Given that danger, the risk premium will not revert to its previous level in the absence of outside assistance"
George Soros - The Euro will face bigger tests than Greece / άρθρο απο τις Financial Times (22/02/2010) 

Η παραπάνω φράση του μεγαλοεπενδυτή και εκατομμυριούχου George Soros περιγράφει απόλυτα την κατάσταση στην οποία πρόκειται να περιέλθει η ελληνική οικονομία σε 1 χρόνο από τώρα. Με δεδομένο το νέο πακέτο μέτρων, η κυβέρνηση ευελπιστεί ότι θα μπορέσει να βάλει μαχαίρι στις κρατικές δαπάνες και να μειώσει στο 9% το έλλειμμα για το 2010. Ενδεχομένως να το καταφέρει αλλά με ποιό τίμημα; Μείωση της οικονομικής δραστηριότητας, πτώση της ανταγωνιστικότητας, μείωση των κρατικών εσόδων και κατά συνέπεια, ύφεση και νέα αυξημένα επίπεδα spreads. Μέσα σε όλα αυτά μπαίνει και το παιχνίδι των κερδοσκόπων είτε αυτοί είναι επενδυτές είτε ξένες τράπεζες επενδύσεων. Το γεγονός ότι καταλήξαμε σε ένα πακέτο μέτρων με δυσβάσταχτες ρυθμίσεις, έγκειται, κατά κύριο λόγο, στα επίπεδα των spreads και στο γεγονός ότι δεν μπορούσε η Ελλάδα (με τα υπάρχοντα spreads) να αναχρηματοδοτήσει το τεράστιο δημόσιο χρέος, 123% του ΑΕΠ, που συσσωρεύτηκε ύστερα χρόνια σκάρτων οικονομικών πολιτικών. Τι είναι όμως αυτό το περίφημο spread (μιλάμε για τα CDS spreads) πώς είναι δυνατόν ένα τέτοιο μέγεθος να επηρεάζει την πιστοληπτική ικανότητα μιας χώρας; 

Καταρχάς ας ξεκινήσουμε από τα βασικά. Για να μπορέσει να δανειστεί μία χώρα, εκδίδει μέσω της Κεντρικής Τράπεζας κρατικά ομόλογα συγκεκριμένης διάρκειας και συγκεκριμένης αξίας. Ο όγκος καθορίζεται από το ύψος του χρέους που θέλει να καλύψει η κυβέρνηση κάθε φορά ενώ το επιτόκιο ή η απόδοση που θα δώσει το ομόλογο στην λήξη του, που καλείται maturity yield, εξαρτάται από το βαθμό ικανότητας της χώρας να αποπληρώσει τις υποχρεώσεις της. Παράλληλα όμως με την έκδοση του ομολόγου, διατίθεται και ένα επιπλέον χρηματοοικονομικό εργαλείο το οποίο και αποτελεί την λεγόμενη ασφάλεια της επένδυσης έναντι του κινδύνου σε περίπτωση στάσης πληρωμών. Το εργαλείο καλείται CDS (Credit Default Swap) και χρησιμοποιείται σαν ενός είδος ασφάλειας στο οποίο, ένα μέρος του χρέους εξαγοράζεται από ένα επενδυτή και ο οποίος καταβάλει κάθε χρόνο σαν ασφάλιστρο ένα μέρος του ποσού που εξαγόρασε. Το ασφάλιστρο αυτό ονομάζεται CDS spread και όπως και το επιτόκιο δανεισμού, έτσι και το spread, εξαρτάται άμεσα από την πιστοληπτική ικανότητα της χώρας που "πουλάει" το χρέος της. Όταν η ικανότητα αποπληρωμής των χρεών αυξάνεται τότε το spread μειώνεται και το αντίστροφο.

Το CDS λειτουργεί ως εξής: έστω ότι ένας επενδυτής εξαγοράζει για 2 χρόνια ένα ποσοστό από το χρέος μιας χώρας ή μιας εταιρίας, που βρίσκεται σε ύφεση, και το οποίο ανέρχεται στα 10 εκατ. ευρώ ενώ το spread βρίσκεται στο επίπεδο των 500 μ.β. ή αλλιώς 5% (1 μ.β. = 0,01%) τότε κάθε χρόνο θα καταβάλει ασφάλιστρο 

5% x 10 εκατ. ευρώ = 500.000 ευρώ τον χρόνο

Δηλαδή στα 2 χρόνια θα έχει πληρώσει συνολική ασφάλεια για την επένδυσή του 1 εκατ. ευρώ. Μετά το πέρας της ισχύς του CDS, οι πληρωμές σταματούν και η ασφάλεια παύει να ισχύει ενώ σε περίπτωση που στα 2 χρόνια επέλθει στάση πληρωμών και πτώχευση της χώρας που κατέχει το χρέος, τότε η Κεντρική Τράπεζα καταβάλει στον επενδυτή το ποσό της ασφάλειας δηλαδή 10 εκατ. ευρώ. Με βάση αυτό τον μηχανισμό λειτουργίας, όταν ένας επενδυτής αγοράζει ένα κρατικό ομόλογο αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο σε περίπτωση πτώχευσης του εκδότη να χάσει σημαντικό ποσό από την επένδυσή του. Έτσι φροντίζει να αγοράζει και ένα είδος ασφαλιστικού συμβολαίου με την μορφή του CDS το οποίο, όπως και μια ασφάλεια ζωής, του αποδίδει ένα ποσό αποζημίωσης σε περίπτωση πτώχευσης. Για αυτό το λόγο όλα τα  χρηματοοικονομικά συμβόλαια τύπου swap ή CDS ανήκουν στην κατηγορία των hudge funds, διότι προσφέρουν το λεγόμενο hedging που σημαίνει διασφάλιση του χαρτοφυλακίου έναντι του χρηματοπιστωτικού κινδύνου. Επειδή λοιπόν τα CDS είναι μέρος των hedge funds είναι ευνόητο ότι θα αποτελούσαν και πηγή κερδοσκοπίας. Μέσω του μηχανισμού των spreads στήθηκε ένα πολύ ευέλικτο και έξυπνο κύκλωμα στοιχημάτων που αφορούσαν πτώχευση κρατών και εταιριών. Από την στιγμή που τα spreads μεταβάλλονταν κάθε μήνα ήταν επόμενο τα funds μεγάλων επενδυτών (όπως του Soros) να μπουν στον πειρασμό της κερδοσκοπίας. Και πώς το πετύχαιναν αυτό; Ας δούμε το εξής παράδειγμα:

έστω ότι ένα επενδυτικό fund αγοράζει 10 εκατ. ευρώ μέσω CDS συμβολαίου από το δημόσιο χρέος της Ελλάδας με spread 225 μ.β. ή 2,25% για 5 χρόνια. Τότε για κάθε χρόνο θα καταβάλει ασφάλιστρο

2,25% x 10 εκατ. ευρώ = 225.000 ευρώ άρα, 

1ος χρόνος: 225.000 ευρώ και το fund στοιχηματίζει ότι η Ελλάδα θα πτωχεύσει τον 2ο χρόνο. Εάν συμβεί αυτό τότε έχουμε για τον 2ο χρόνο επιστροφή 10 εκατ. ευρώ λόγω πτώχευσης και άρα σε σχέση με τα 225.000 ευρώ που κατεβλήθησαν τον 1ο χρόνο
  
10 εκατ. ευρώ - 225.000 ευρώ = 9.775 εκατ. ευρώ κέρδος για το fund

Επίσης σε περίπτωση αύξησης του spread, στον 2ο χρόνο, στiς 335 μ.β. ή 3,35% (όπως είναι  περίπου διαμορφωμένο σήμερα) τότε προφανώς το fund θα επιχειρήσει μεταπώληση του συμβολαίου για τα επόμενα 4 χρόνια στο καινούργιο spread. Άρα θα καταβάλει το σύνολο των δόσεων και θα εισπράξει επιστροφή το ποσό της ασφάλειας στο καινούργιο spread. Δηλαδή:

225.000 x 5 χρόνια = 1.125 εκατ. ευρώ - θα καταβάλει για την πώληση

3,35% x 10 εκατ. ευρώ x 4 χρόνια = 1.340 εκατ. ευρώ - θα εισπράξει μετά την πώληση άρα,

1.340 εκατ. ευρώ - 1.125 εκατ. ευρώ = 215.000 ευρώ κέρδος

Με αυτούς του 2 τρόπους στήθηκαν τα κερδοσκοπικά παιχνίδια γύρω από το ΕΥΡΩ και την Ελλάδα. Μέσω της προπαγάνδας συγκεκριμένων οίκων αξιολόγησης επήλθε η υποβάθμιση της ελληνικής οικονομίας και εκτοξεύτηκαν τα spreads ενώ τα οργανωμένα στοιχήματα για πτώχευση της Ελλάδος από μεγάλους επενδυτικούς οίκους του εξωτερικού μετέτρεψαν τα CDS χρηματοοικονομικά εργαλεία μαζικής οικονομικής καταστροφής για την Ελλάδα. Το αποτέλεσμα; 6,23% το επιτόκιο δανεισμού και 335 μ.β. το spread του 5ετούς ελληνικού ομολόγου. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο George Soros πριν από 1,5 μήνα επεσήμανε, στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας, ότι η Ελλάδα παρουσιάζει επενδυτικές ευκαιρίες, αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο κος Stark, αξιωματούχος της ΕΚΤ απέρριπτε την ιδέα των ευρωομολόγων και τέλος για αυτό τον λόγο η Γερμανία αρνείται να συμβάλει στην χρηματοδότηση του δημοσίου χρέους καθότι ένα μεγάλο μέρος των δανειακών κεφαλαίων της Ελλάδος κατέχονται από την Deutsche Bank. Σε τελική ανάλυση, η Ελλάδα αποτέλεσε ένα πειραματόζωο πάνω σε επενδυτικές τεχνικές που θα χρησιμοποιούνται από 'δώ και πέρα στην παγκόσμια αγορά, όπου το δημόσιο χρέος κάθε χώρας θα αποτελεί και το εισιτήριο της για μια περίοδο πλιάτσικου από κερδοσκόπους επενδυτές και βαθειάς εξάρτησης από το παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα.

(Πηγή Γραφήματος περιοδικό Economist)

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ DEBATE

«In Greece ouzo and olives have given way to debt and downgrades…»
Περιοδικό Economist (01/01/2010)

Τους τελευταίους μήνες έχει παρατηρηθεί μία έντονη κριτική γύρω από την οικονομική πολιτική της Ελλάδας και το κατά πόσο αυτή ανταποκρίνεται στα στάνταρ της Ο.Ν.Ε.. Μιλάμε φυσικά για την περιβόητη εφημερίδα των Financial Times που τον τελευταίο καιρό, έχει επιδοθεί σε μια ανελέητη κριτική απέναντι στην ελληνική οικονομία και κυρίως στην ικανότητά της να επιβιώσει μέσα στην Ο.Ν.Ε.. Τα ερωτήματα λοιπόν που τίθενται είναι, ποια συμφέροντα κρύβονται πίσω από την όλη συζήτηση και ποία η θέση της ελληνικής κυβέρνησης σχετικά με όλες αυτές τις κατηγορίες; Γιατί για άλλη μια φορά η αδράνεια απέναντι σε αυτά τα δημοσιεύματα είναι η άριστη λύση για την κυβέρνηση; Και, τέλος, ποία η θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι σε αυτό τον πόλεμο σχολίων απέναντι στην Ελλάδα;

Ας τα πιάσουμε όμως με την σειρά. Φυσικά, είναι γνωστό ότι ποτέ η Αγγλική κυβέρνηση και γενικότερα το Ηνωμένο Βασίλειο δεν είχαν καλούς δεσμούς, οικονομικής φύσεως τουλάχιστον, με την Ελλάδα οπότε, εκ πρώτης όψεως, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι μια πρωτοκλασάτη οικονομική εφημερίδα της Αγγλίας επιδίδεται σε μια σωρεία αρνητικών δημοσιευμάτων, σχετικά με τις δυνατότητες της ελληνικής οικονομίας αλλά και με την χάραξη της εθνική μας οικονομικής πολιτικής. Ούτε έκπληξη αποτελεί και ο χρονικός ορίζοντας στον οποίο γίνεται ο πόλεμος αυτός και πιο συγκεκριμένα κατά την διάρκεια μιας παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. Να σημειώσουμε εδώ, φυσικά, ότι η Αγγλία όχι μόνο δεν αποτελεί κοινοτικό εταίρο στην ευρωζώνη, αλλά αποτελεί και έναν από του πιο ισχυρούς πολέμιους του ΕΥΡΩ. Τα συμφέροντα λοιπόν που εξυπηρετούνται εδώ, μπορούν να προκύψουν εύκολα αν σκεφτούμε ότι τα, εν λόγω, δημοσιεύματα εντείνουν την κριτική τους ιδιαίτερα ύστερα από την βόμβα της οικονομίας του Dubai και την ανικανότητα της μεγαλύτερης κατασκευαστικής εταιρίας της χώρας, Dubai World, να αποπληρώσει κρατικά δάνεια μιας δεκαετίας (ίσως… και παραπάνω). Το από πού προήλθαν αυτά τα δάνεια και το ποίας εθνικότητας τράπεζες έχουν σημαντικά οικονομικά συμφέροντα με το Dubai, είναι εύκολο, να το καταλάβει κανείς…

Από την άλλη τώρα, στην Ευρωζώνη, είναι αρκετά γνωστό το γεγονός ότι από τότε που δημιουργήθηκε το ΕΥΡΩ, τείνει χρόνο με τον χρόνο να επισκιάσει τα πιο ακριβά νομίσματα του πλανήτη, την στερλίνα και το δολάριο. Δεν ήταν και λίγοι εκείνοι που είχαν προτείνει (μεταξύ αυτών και ο Γάλλος πρόεδρος Σαρκοζί) την αντικατάσταση του δολαρίου από το ΕΥΡΩ σαν παγκόσμιο νόμισμα συναλλαγών. Πέρα όμως από αυτό, το γεγονός ότι μια χώρα εκτός ευρωζώνης «νοιάζεται» και «ανησυχεί» για το αν θα επιβιώσει η Ο.Ν.Ε. είναι τουλάχιστον τραγελαφικό. Άλλο ένα επίσης σημαντικό στοιχείο, είναι και το γεγονός ότι σε μια περίοδο όπου μεγάλες οικονομίες, όπως αυτή της Αγγλίας, με μεγάλα δημοσιονομικά ελλείμματα, προσπαθούν να αντλήσουν μεγάλα δανειακά κεφάλαια μέσω της έκδοσης κρατικών ομολόγων και έτσι αναπόφευκτα οδηγούμαστε σε ένα ανελέητο ανταγωνισμό στην δευτερογενή παγκόσμια κεφαλαιαγορά για το ποια χώρα θα επωφεληθεί περισσότερο. Η Ελλάδα μέσω του ομολόγου 10-ετούς διάρκειας, προσπαθεί να χρηματοδοτήσει ένα τεράστιο έλλειμμα (περίπου 13% του Α.Ε.Π.) και ένα ακόμα πιο τεράστιο δημόσιο χρέος (περίπου της τάξης του 125% του Α.Ε.Π.) έχοντας απέναντί της χώρες που δανείζονται με πολύ καλύτερους όρους είτε από το I.M.F. είτε από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και εμφανίζονται περισσότερο αξιόπιστες πιστοληπτικά. Αυτό σε συνδυασμό με τον μέχρι τώρα καλπασμό του ΕΥΡΩ έναντι της στερλίνας και του δολαρίου καθώς και του σκανδάλου του Dubai, αποτέλεσε και τους κύριους παράγοντες που οδήγησαν την Αγγλία και τους Financial Times σε αυτή την «γκρίζα» διαφήμιση. Έτσι γινόμαστε μάρτυρες, τον τελευταίο καιρό, ενός μπαράζ αρνητικών δημοσιευμάτων, που αποτέλεσμα είχαν να εντείνουν ακόμα περισσότερο την ήδη διαταραγμένη εμπιστοσύνη ξένων θεσμικών επενδυτών ως προς τα ελληνικά ομόλογα και που έχει φυσικά σαν σκοπό (είναι προφανές πλέον) να χτυπήσει την ζώνη του ΕΥΡΩ χρησιμοποιώντας σαν όπλο τον πιο αδύναμο κρίκο της, την Ελλάδα. Διότι ας μην γελιόμαστε, περί αυτού πρόκειται ειδικά όταν υπάρχουν χώρες μέσα στην ευρωζώνη όπως Ιταλία και Ισπανία με δημόσιο χρέος 117% και 66% του Α.Ε.Π..

Από την πλευρά της Ελλάδας, τώρα, παρατηρείται μια αδράνεια απέναντι στην αρνητική δημοσιότητα που έχει πάρει το ζήτημα σχετικά με τα δημοσιονομικά μας. Η κυβέρνηση Παπανδρέου αντέδρασε, έστω και χλιαρά μέσω του Υπουργού Οικονομικών Κου Παππακωνσταντινού, αφού τα spreads των ελληνικών ομολόγων είχαν φτάσει στις +3.5% μονάδες βάσης έναντι του γερμανικού ομολόγου και αφού είχαν προηγηθεί 2 υποβαθμίσεις της Ελληνικής Οικονομίας από τους ξένους οίκους αξιολόγησης Standard & Poor’s και Fitch. Έτσι φτάσαμε στο σημείο να πάμε στην σύνοδο του ECOFIN τον Γενάρη με σκοπό να πείσουμε τους ευρωπαίους εταίρους μας ότι όχι μόνο δεν πρόκειται να χρεοκοπήσουμε αλλά και ζητιανέψουμε για βοήθεια. Τα πράγματα φυσικά έγιναν ακόμα πιο δυσμενή για την χώρα μας, όταν αποκαλύφθηκε ότι τα στοιχεία που έδωσε η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία σχετικά με το έλλειμμα και το χρέος ήταν πέρα για πέρα πλασματικά. Το αποτέλεσμα ήταν αναμενόμενο, η δυσπιστία έγινε οργή και τα spreads εκτινάχθηκαν στις +10% μονάδες βάσης . Ποια η στάση της Ελληνικής Κυβέρνησης; Αδράνεια. Σαφώς και θα έπρεπε να πούμε την αλήθεια, σαφώς και θα έπρεπε να παρουσιάσουμε τα πραγματικά νούμερα αλλά με τίποτα δεν θα έπρεπε να αφήσουμε δημοσιεύματα ισχυρών εφημερίδων του εξωτερικού να διαμορφώσουν ένα εχθρικό κλίμα απέναντι στην προσπάθεια της Ελλάδας να επιβιώσει μέσα από την κρίση. Η υπεράσπιση των εθνικών μας συμφερόντων, αποτελεί την κύρια βάση πάνω στην οποία ξεκινά η προσπάθεια βελτίωσης της οικονομίας μας και αυτό θα έπρεπε να ήταν το κύριο μέλημα της εκάστοτε κυβέρνησης και όχι το να κατακεραυνώνει την οικονομική πολιτική της προηγούμενης κυβέρνησης στην Κομισιόν . Εντούτοις είναι ενθαρρυντικό το γεγονός ότι η παρούσα κυβέρνηση φαίνεται να εφαρμόζει την οικονομική πολιτική που έπρεπε να εφαρμόζεται εδώ καιρό σε περίοδο μεγάλων δημοσιονομικών ελλειμμάτων και ύφεσης και κατά συνέπεια φαίνεται, έστω και ελάχιστα, να έχει ανταπόκριση αυτό στην δευτερογενή αγορά ομολογιακών τίτλων με μικρή αύξηση στην ζήτηση ελληνικών κρατικών τίτλων 10-ετούς διάρκειας.

Όσο αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση και την στάση της απέναντι στο όλο θέμα, ήταν μάλλον παράξενη η στάση της, υπό το πρίσμα ότι ένα κράτος μέλος της ευρωζώνης απειλείται με χρεοκοπία και δέχεται βολές από μια χώρα που έχει σαν σκοπό να αποδυναμώσει το ΕΥΡΩ στην παγκόσμια οικονομία. Και τίθενται και εδώ τα εξής ερωτήματα: η Κομισιόν περίμενε να περάσουν 9 χρόνια για να καταλάβει ότι η Ελλάδα μπήκε με μαγειρεμένα νούμερα στην ευρωζώνη; Όταν το 2004 η κυβέρνηση Καραμανλή με την περίφημη απογραφή της ελληνική οικονομίας εμφάνιζε έλλειμμα πάνω από το 3% του Α.Ε.Π., γιατί η Ευρωπαϊκή Ένωση αρκέστηκε μόνο σε ένα καθεστώς ήπιας επιτήρησης; Πού ήταν τότε οι Financial Times ή οι ξένοι οίκοι αξιολόγησης; Το, εν λόγω, θέμα είχε περάσει απαρατήρητο τότε από τον διεθνή τύπο και το θέμα είναι τι άλλαξε από τότε και τώρα έχουμε οδηγηθεί σε ένα κλίμα έντονης ανασφάλειας και εχθρότητας; Μα φυσικά η κρίση. Όχι όμως έτσι όπως την εννοούμε αλλά υπό το πρίσμα του ανταγωνισμού για την εύρεση δανειακών κεφαλαίων. Γιατί περί αυτού πρόκειται πλέον, για μία κρίση εύρεσης δανειακών κεφαλαίων για την κάλυψη ελλειμματικών κενών στους κρατικούς προϋπολογισμούς των διαφόρων κρατών. Η στάση της Κομισιόν είναι τουλάχιστον απαράδεκτη όσο αφορά την στάση της απέναντι στα δημοσιεύματα των Financial Times και σχετικά με το ενδεχόμενο χρεοκοπίας της Ελλάδος. Δεν είναι δυνατόν μια χώρα μέλος και κοινοτικός εταίρος να αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο χρεοκοπίας και η Ο.Ν.Ε. να αρνείται να δώσει χέρι βοηθείας. Ποιος λόγος και η ύπαρξη τελικά μιας νομισματικής ένωσης όπως η Ο.Ν.Ε.; Η στάση της Κομισιόν θα έπρεπε από την αρχή αυτή της ιστορίας να είναι αφενός μεν καθησυχαστική απέναντι στα άλλα κράτη μέλη και αφετέρου υποστηρικτική απέναντι στην ελληνική προσπάθεια καταπολέμησης του ελλείμματος αλλά και ταυτόχρονα με άγρυπνο βλέμμα, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στις άλλες χώρες της ευρωζώνης που αντιμετωπίζουν δημοσιονομικά κενά.

Εν κατακλείδι, το γεγονός ότι η οικονομική πολιτική της Ελλάδος τα τελευταία 10 χρόνια ήταν ανεπαρκής είναι ευρέως αποδεκτό και καθόλου αμφισβητήσιμο. Από την άλλη όμως ας μην ξεχνάμε ότι η Ελλάδα, ειδικά μετά την μεταπολίτευση και την δεκαετία του 1980, υιοθέτησε την κευνσιανή άποψη, ότι οικονομική μεγέθυνση επιτυγχάνεται μέσω της πρόσκαιρης δημιουργίας ελλειμμάτων στον προϋπολογισμό, θεωρία που ασπαζόταν και ο Άγγλο-Αμερικανικός άξονας. Από την στιγμή όμως που υπεισέρχεται σε μια ένωση όπου στηρίζεται κατά κύριο λόγο στο πνεύμα του μονεταρισμού και στην ύπαρξη μίας ενιαίας τράπεζας – ρυθμιστή που επιβάλλει δημοσιονομική πειθαρχία και ανύπαρκτη εγχώρια νομισματική πολιτική, τότε καταφεύγοντας σε προσωρινές λύσεις για το έλλειμμα, το μόνο που καταφέρνει είναι απλώς να επιμηκύνει, μελλοντικά, την έκρηξη του δημοσίου χρέους. Και αυτό αποτελεί μια πολιτική που πολλά κράτη της ευρωζώνης πλήρωσαν ακριβά (π.χ. η Ιταλία με επίπεδα πληθωρισμού διπλάσια από εκείνα της Ελλάδας) και που πληρώνουν ακόμα πιο ακριβά τώρα. Στην όλη υπόθεση έρχεται και η πίεση των διεθνών μέσων ενημέρωσης που, εξυπηρετώντας συμφέροντα, προβαίνουν σε ένα πόλεμο αρνητικών σχολίων σχετικά με την κατάσταση της οικονομίας με απώτερο σκοπό να αποστρέψουν τα βλέμματα των ξένων θεσμικών επενδυτών από την αγορά των ελληνικών ομολόγων. Τελικά το αποτέλεσμα της όλης ιστορίας είναι ότι η Ελλάδα μπήκε σε ένα μακροοικονομικό debate με άλλες χώρες προκειμένου η καθεμία να κερδίσει, εν τέλει την εμπιστοσύνη – ψήφο – λεφτά, του εκάστοτε θεσμικού επενδυτή και να βρει έτσι διέξοδο από το τεράστιο δημόσιο χρέος και από την κρίση.

(Πηγή εικόνων "Ναυτεμπορική")