Ο "ΧΡΥΣΟΣ" ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ

Μια νέα μέρα αρχίζει για την Ευρώπη καθώς έχουμε και επισήμως, από χθες, συμφωνία για την αναθεωρημένη συνθήκη της Λισαβόνας. Η νέα συνθήκη δεσμεύει τα 23 κράτη μέλη της ΕΕ να τηρούν ισοσκελισμένους προϋπολογισμός ενώ δίδεται το περιθώριο για την δημιουργία ενός διαρθρωτικού ελλείμματος της τάξης του 0,5% του ΑΕΠ. Ο «Χρυσός» κανόνας για τα δημοσιονομικά της Ευρωζώνης, δεσμεύει πλέον τα κράτη μέλη να τηρούν αυστηρές διαδικασίες δημοσιονομικής πειθαρχίας ενώ σε περίπτωση παράβασης των εν λόγω κανόνων, προβλέπεται αποπομπή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για επιβολή αυστηρών κυρώσεων. Ειδικά στην περίπτωση των κρατών μελών της Ευρωζώνης οι κυρώσεις μπορούν να φτάσουν μέχρι και σε έξοδο από το Ευρώ. Επίσης θεσμοθετείται και το νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Σταθερότητας (ΕΤΜ) το οποίο πρόκειται να αντικαταστήσει το ήδη υπάρχον EFSF. Με βάση δημοσίευμα της εφημερίδας «Καθημερινή» τα βασικά σημεία της νέας συνθήκης, που θα καταρτισθεί τον Μάρτιο του 2012, περιλαμβάνουν τα εξής:

- Οι 17 χώρες της ευρωζώνης θα προχωρήσουν σε μια «Ένωση δημοσιονομικής σταθερότητας» με «ενισχυμένη διακυβέρνηση για να ενθαρρύνουν τη δημοσιονομική πειθαρχία» αλλά και «την ισχυρότερη ανάπτυξη, το μεγαλύτερο ανταγωνισμό και την κοινωνική συνοχή».

- Κάθε χώρα-μέλος της ευρωζώνης δεσμεύεται να υιοθετήσει ένα «νέο δημοσιονομικό κανόνα», τον αποκαλούμενο και «χρυσό κανόνα». Η ρύθμιση αυτή πρέπει να ενταχθεί στο Σύνταγμα των χωρών. Μέχρι στιγμής μόνο η Γερμανία και η Ισπανία έχουν υιοθετήσει τέτοιους κανόνες. Οι κανόνες αυτοί πρέπει να είναι κοινοί: ο γενικός προϋπολογισμός θα πρέπει να είναι ισοσκελισμένος ή πλεονασματικός. Ωστόσο, οι χώρες μπορούν να παρουσιάζουν ένα «διαρθρωτικό έλλειμμα» που δεν θα ξεπερνά το 0,5% του ΑΕΠ. Ο γερμανικός «χρυσός κανόνας», για παράδειγμα, ορίζει ότι το ανώτατο ετήσιο διαρθρωτικό έλλειμμα δεν μπορεί να ξεπερνά το 0,35% του ΑΕΠ, αρχής γενομένης από το 2016.

- Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο θα είναι αρμόδιο να επαληθεύει αν ο δημοσιονομικός κανόνας κάθε χώρας ανταποκρίνεται στις αρχές που ορίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι Βρυξέλλες θα προτείνουν επίσης ένα χρονοδιάγραμμα με βάση το οποίο οι χώρες θα συγκλίνουν προς ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς. Οι κυβερνήσεις που θα μπουν στο στόχαστρο λόγω υπερβολικών ελλειμμάτων θα πρέπει να παρουσιάσουν ένα πρόγραμμα δομικών μεταρρυθμίσεων το οποίο θα τεθεί υπό την επίβλεψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

- Θα επιβάλλονται πιο συστηματικές κυρώσεις για τις χώρες τα ελλείμματα των οποίων ξεπερνούν το προκαθορισμένο όριο του 3% του ΑΕΠ ή των οποίων το έλλειμμα διογκώνεται υπερβολικά. Οι κυρώσεις αυτές, που θα προτείνονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θα επιβάλλονται αυτόματα εκτός και αν διαφωνεί με αυτές μια «ειδική πλειοψηφία» των χωρών μελών της ευρωζώνης. Μέχρι σήμερα αρκούσε απλή πλειοψηφία για να σταματήσει τις κυρώσεις.

- Οι προτάσεις των Βρυξελλών για την ενίσχυση της παρακολούθησης των εθνικών προϋπολογισμών, ακόμη και στο στάδιο της προετοιμασίας τους, θα «εξεταστούν γρήγορα» από τις κυβερνήσεις. Εφόσον η Ευρωπαϊκή Επιτροπή «διαπιστώσει ιδιαίτερα σοβαρές παραβιάσεις του Συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης», θα μπορεί να ζητά αναθεώρηση του σχεδίου του προϋπολογισμού.

 (Πηγή εφημ. Καθημερινή)

Στην πολιτική πλευρά, τώρα, της συνόδου υπάρχουν νικητές και ηττημένοι. Στην μεριά των κερδισμένων ανήκουν Μέρκελ και Σαρκοζί οι οποίοι πλέον γίνονται και οι μοναδικοί παίκτες στην Ευρωπαϊκό παιχνίδι. Ειδικά η γερμανική πλευρά βγαίνει στα σημεία κερδισμένη καθώς πέτυχε αυτά που επιδίωκε με ελάχιστες υποχωρήσεις όπως η δυνατότητα υποχρεωτικής συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα σε μελλοντικές αναδιαρθρώσεις χρεών κρατών μελών του Ευρώ. Στο μπλοκ των κερδισμένων μπαίνει και ο Κεντρικός Τραπεζίτης της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι καθώς αποκτά πλέον την διαχείριση των 2 ταμείων ΕΤΣ και ΕΤΧ κίνηση η οποία και επικύρωσε την κίνησή του, μια μέρα πριν, να μειώσει το βασικό ευρωπαϊκό επιτόκιο στο 1% κάνοντας τον κύριο οικονομικό διαχειριστή του Ευρώ. Η μεγάλη χαμένη είναι η Βρετανία, η οποία και απομονώνεται πλέον επίσημα από την υπόλοιπη Ευρώπη ύστερα και από άρνηση της για συναίνεση στην νέα Συνθήκη, παραπέμποντας στις εποχές Θάτσερ.

Το σίγουρο είναι ότι πλέον η Γερμανία έκοψε και έρανε την Ευρώπη στα μέτρα της εξασφαλίζοντας το κλαμπ του Βορρά από μελλοντικές κρίσεις χρέους και θέτοντας τις διαχωριστικές γραμμές μεταξύ υπάκουων και ανυπάκουων, δημοσιονομικά, κρατών μελών. Φυσικά το καμπανάκι για άλλη μια φορά χτυπά για την Ελλάδα καθώς η επικύρωση της νέας συνθήκης θέτει σε καθεστώς πολυετούς λιτότητας την ελληνική οικονομία ενώ ενδεχομένως να σηματοδοτεί και νέα μέτρα προκειμένου να εξασφαλισθούν, σχετικά γρήγορα, οι στόχοι του μνημονίου. Το βασικό θέμα όμως από εδώ και πέρα είναι αν η εν λόγω κίνηση θα σταθεροποιήσει την εμπιστοσύνη των αγορών απέναντι στην Ευρωζώνη και θα αποτελέσει το πρώτο βήμα (ουσιαστικό αυτή την φορά) για έξοδο από την κρίση χρέους. 

Προσωπική εκτίμηση είναι ότι δεν θα αλλάξει κάτι ουσιαστικό, μιας και η νέα συνθήκη κάνει επίσημη πλέον πολιτική της ΕΕ τον γερμανικό «μερκαντιλισμό» και δημοσιονομικό προστατευτισμό, πράγμα το οποίο ήταν κάτι σαν η σκιώδης οικονομική πολιτική της ΕΕ τα τελευταία 2 χρόνια. Απόδειξη, το γεγονός ότι με την ίδια πολιτική επιβολής δημοσιονομικής πειθαρχίας στις περισσότερες χώρες του Ευρώ, οι αγορές προεξοφλούν περισσότερη ύφεση (τα spread αυξάνονται) και οι οίκοι αξιολόγησης απειλούν με υποβαθμίσεις το σύνολο των κρατών μελών της Ευρωζώνης. Ίσως τελικά η ύπαρξη μιας Ευρώπης 2 ταχυτήτων να είναι επιτακτική προκειμένου να διαλυθούν οι διαρθρωτικές οικονομικές ανομοιογένειες μεταξύ των κρατών του Βορρά και κρατών του Νότου.

Η Πολιτική πλευρά της Οικονομικής

«Οι Γερμανοί έχουν ξοδέψει την τελευταία 10ετία σφίγγοντας το ζωνάρι και βελτιώνοντας την ανταγωνιστικότητά τους, ενώ οι Έλληνες δημόσιοι υπάλληλοι παίρνουν ακόμα 14 μισθούς τον χρόνο» - τηλεγράφημα 10BERLIN181 από τους Αμερικάνους στο γερμανικό Υπουργείο Οικονομικών (Φεβ. 2010) πηγή από τα Wikileaks - εφημ. "Καθημερινή"

Όπως έχει αναφερθεί και σε προηγούμενα άρθρα, η ανάμειξη 2 εκ διαμέτρου αντίθετων θεωριων μιας επιστήμης μπορεί να οδηγήσει σε καταστάσεις παραπλανητικές και μη - αναστρέψιμες. Σε μια κοινωνία σαν ένα σύνολο θεσμών, ανθρώπων, ηθών, θρησκειών αλλά κυρίως εθνικής αυτοκυριαρχίας, δεν είναι συνετό να αναμειγνύονται πολιτικές αποφάσεις ελαχίστου πολιτικού κόστους με αποφάσεις οικονομικού χαρακτήρα και τεραστίου κοινωνικού κόστους. Σε μία κοινωνία όπου πλέον οι πολιτικές ιδεολογίες έχουν μετατραπεί σε ένα είδος κράχτη για το νέο - φιλελεθευρισμό, το μόνο που έχει σημασία είναι μόνο η αποφυγή μιας ενδεχόμενης πολιτικής "ρετσινιάς" και η επίτευξη της επανεκλογής.

Τόσο η οικονομική επιστήμη όσο και η πολιτική ανήκουν στο ευρύτερο πεδίο της κοινωνιολογίας με έννοια ότι και οι 2 δρουν και αλληλεπιδρούν στο σύνολο μιας κοινωνίας ενώ μπορεί ακόμα και σε ειδικές περιπτώσεις να είναι και άρρηκτα συνδεδεμένες μεταξύ τους. Η ουσία όμως είναι ότι, 2 φαινομενικά παρόμοιες κοινωνικές επιστήμες, έχουν αντίθετη σχέση μεταξύ τους όταν η θεωρία γίνεται πράξη. Ειδικά στην Ελλάδα έχουμε δει την τελευταία 30ετία το σύνολο των πολιτικών αποφάσεων να είναι εκ διαμέτρου αντίθετες με βασικούς κανόνες της οικονομικής και κατά συνέπεια την αλλοίωση της κοινωνίας τόσο σε οικονομικό επίπεδο (βλέπε την Ελλάδα του μνημονίου) όσο και σε κοινωνικό. Το πλέον κλασσικό παράδειγμα μιας τέτοιας καταστροφικής σχέσης πολιτικής - οικονομίας είναι η Γαλλία λίγο πριν το 1789, όπου τα απομεινάρια του "κολμπερισμού" σε συνδυασμό με το χρέος της Γαλλίας την περίοδο της βασιλείας του Λουδοβίκου του 16ου οδήγησε στην χρεωκοπία την Γαλλία και στο ξέσπασμα της Γαλλικής Επανάστασης.

Έτσι λοιπόν και στην Ελλάδα του 2011, η λανθασμένη πολιτική της λήψης διαρθρωτικών μέτρων, ίσως και μέτρων ακραίων μέν πολιτικώς αλλά οικονομικώς απολύτως σωστά, οδηγεί την χώρα σε ένα τέλμα κυκλικής ύφεσης με κίνδυνο την παραχώρηση και της ίδιας της αυτοκυριαρχίας της. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι βλέπουμε πως οι στόχοι του μνημονίου συνεχώς αποκλίνουν, η ελληνική κυβέρνηση λαμβάνει μέτρα βιαστικά και παράλογα κάθε φορά που επίκειται επίσκεψη της τρόικας ενώ μετά το πέρας των ομιλιών μπαίνει ξανά σε ένα νέο κύκλο νάρκης και όλα αυτά φυσικά οδηγούν και στις αλλεπάλληλες υποβαθμίσεις τύπου S&P και Moody's. Η αποφυγή της λέξης χρεωκοπία ήταν ηθελημένη διότι απέδιδε μια πολιτική "ρετσινιά" μόνιμου χαρακτήρα στους: πολιτικούς ενώ σε επίπεδο κοινωνίας μεσοπρόθεσμα θα ήταν εφιαλτική (αν και επιτακτική) αλλά όχι μόνιμη καθώς η ανάπτυξη θα επέστρεφε στο μέλλον.

Βλέπουμε λοιπόν πως η πολιτικές δημοσιονομικής προσαρμογής μέσω επεκτατικού φορολογικού σχεδίου και παράλληλης μείωσης των ωφέλιμων δαπανών του δημοσίου, με απώτερο σκοπό την επίτευξη πρωτογενών πλεονασμάτων στον προϋπολογισμό, οδηγεί σε αναστολή της οικονομικής δραστηριότητας αλλά και σε κυκλική ύφεση. Η κληρονομιά του μνημονίου θα είναι βαριά και αργά η γρήγορα θα αποδειχθεί ανεπαρκής και αστεία, πρόσφατο παράδειγμα η επίτευξη επιμήκυνσης του χρέους και αναπροσαρμογή των επιτοκίων δανεισμού της Ελλάδας (το πρώτο βήμα σε μια αναπόφευκτη αναδιάρθρωση του χρέους). Ειδικά για τα επιτόκια η τελευταία απόφαση της 25ης Μαρτίου ουσιαστικά θα είναι άκυρη μιας και η ΕΚΤ αποφάσισε την αύξηση τους κατά 1 ποσοστιαία μονάδα. Συμπέρασμα λοιπόν, η κυβέρνηση αν ήθελε να ενεργήσει ηρωικά θα διάλεγε το δρόμο της επίπονης αλλά και σίγουρης εξόδου από την κρίση δηλαδή να οδηγηθεί σε μια αναδιάρθρωση του χρέους παρά στην φαινομενικά ενίσχυση μιας πολιτικής επανεκλογής. 

Την λύση την περιγράφει πολύ καλά η Εφημερίδα "Καθημερινή" (στις 03/04/2011) όπου αναφέρει στο πρωτοσέλιδο: "Ένας από τους βασικούς λόγους που έχουμε φτάσει στο ναδίρ είναι το γεγονός ότι όλες οι κυβερνήσεις αρνούνται επίμονα να χρησιμοποιήσουν σε καίριες θέσεις μη πολιτικούς και ανθρώπους της αγοράς. Οι παραδοσιακοί πολιτικοί σπανίως διαθέτουν τεχνοκρατικές γνώσεις ή διοικητικές ικανότητες και συνήθως είναι προσηλωμένοι στην επανεκλογή τους και μόνο. Τα προβλήματα όμως της χώρας έχουν καταστεί εξαιρετικά δύσκολα και περίπλοκα. Απαιτούν ανθρώπους άλλου επιπέδου οι οποίοι πρέπει να τα καταλαβαίνουν, να μπορούν να σταθούν σε επαφές με την Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλους στο εξωτερικό και, το κυριότερο, να μην σκέπτονται συνεχώς το πολιτικό κόστος κάθε κίνησής τους. Το πολιτικό σύστημα έφτασε στα όριά του και δεν μπορεί να διαχειρισθεί την κρίση εκτός αν αποφασίσει να ξεπεράσει τις φοβίες και τις ανασφάλειες του και να αναθέσει δύσκολες αποστολές σε σοβαρούς, μη κομματικούς, ανθρώπους".

(Πηγή εικόνας - http://3.bp.blogspot.com)

"ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟΣ" ΠΟΛΕΜΟΣ & "ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗ" ΕΙΡΗΝΗ

"Η αγορά ομολόγων από τη Fed δεν θα λύσει τα προβλήματα των ΗΠΑ. Ήδη έχουν ρίξει αμέτρητα λεφτά στην οικονομία (και) τα αποτελέσματα είναι ασήμαντα" - Σόιμπλε Υπουργός Οικονομικών Γερμανίας (σχετικά με το Πρόγραμμα Νομισματικής χαλάρωσης της Fed) - συνέντευξη στο γερμανικό κανάλι ZDF - Εφημ. Ναυτεμπορική

Κάποτε οι λαοί ανα τον κόσμο επιδίδονταν σε διάφορα είδη πολέμων προκειμένου να διασφαλίσουν την κυριαρχία τους. Άλλοτε η αιτία ήταν μια γυναίκα (Τρωικός Πόλεμος), άλλοτε θρησκευτικές ελευθερίες (Τριακονταετής Πόλεμος), άλλοτε ιμπεριαλιστικές εμμονές (1ος & 2ος Παγκόσμιος Πόλεμος) και άλλοτε για λόγους ανεξαρτησίας (Αμερικανική Ανεξαρτησία). Στον 21ο αιώνα ένα νέο είδος πολέμου γεννιέται, ένα είδος του οποίου οι νίκες ή ήττες δεν πραγματοποιούνται στα πεδία των μαχών αλλά μέσα σε χρηματιστήρια - αρένες και σε συνόδους κορυφής. Σαν άλλοι αρχιστράτηγοι, οι τραπεζίτες μαζί με μεγαλοεπενδυτές και υπουργούς οικονομικών, καθένας με ατομική ατζέντα, αντιμάχονται μεταξύ τους για την επικράτηση ενός κυρίαρχου παγκόσμιου οικονομικού μοντέλου, με κύρια όπλα πάντα τα spreads και τις συναλλαγματικές ισοτιμίες. 

Φυσικά όλα αυτά μοιάζουν πολύ ρομαντικά και ξεπερασμένα, σαν ένα κομμάτι από κάποιο επικό μυθιστόρημα του Τολστόι, όμως πέρα για πέρα αληθινά. Όταν στις αρχές του 2010 όλη η Ευρώπη και το ΕΥΡΩ βρισκόταν στο χείλος μιας δημοσιονομικής κρίσης (εφάμιλλης της Αμερικανικής του 2008), λόγω της Ελλάδας, όλοι μιλούσαν για ένα πόλεμο κρυφό από τα γνωστά - άγνωστα hegde funds που είχε σαν σκοπό την έντονη κερδοσκοπία και την αποδυνάμωση του ΕΥΡΩ. Με την παρέμβαση και του IMF στην περίπτωση της Ελλάδας, τουλάχιστον για ένα 5μηνο, η Ευρώπη εισήλθε σε μια φάση δημοσιονομικής ειρήνης η οποία και συνοδεύτηκε από θετικά αποτελέσματα τριμήνου για τις βιομηχανίες της Γερμανίας, την ανάκαμψη του ΕΥΡΩ και την αποκλιμάκωση των ελληνικών spreads μέχρι και στο επίπεδο των 665 μ.β.. Ακόμα και ο πανευρωπαϊκός χρηματιστηριακός δείκτης FTSEurofirst 300 ανέκαμψε ελαφρά καλύπτοντας την χασούρα του 11% της αξίας του που είχε χάσει από την αρχή του 10'. Φυσικά όπως η ιστορία έχει διδάξει και στο παρελθόν, όλα αυτά θα ήταν εύθραυστα και πολύ σύντομα τα λόγια των διαφόρων Κασσάνδρων θα επιβεβαιώνονταν.

Η αρχή έγινε και πάλι από την Ελλάδα. Στα τέλη του του 2ου τετραμήνου και λίγο πριν ανακοινωθούν τα αποτελέσματα για την οικονομία, η φήμη ότι ο στόχος για τα έσοδα του κρατικού προϋπολογισμού υστερούν κατά 2,3 δις. αρχίζει και έχει ξανά αλυσιδωτές αντιδράσεις στην οικονομία και στην Ευρώπη, καθώς τα επισφαλή και πάλι ελληνικά γραμμάτια σφίγγουν περισσότερο την στρόφιγγα χρηματοδότησης ευρωπαϊκών επιχειρήσεων από τις τράπεζες της ευρωζώνης. Το αποκορύφωμα θα έρθει, φυσικά, με την έκθεση της Eurostat που κάνει λόγω για αναθεώρηση του ελλείμματος του 09' προς τα πάνω, περίπου στο 14 - 15%. Αν και η υπογραφή των μνημονίων συνεργασίας και επενδύσεων με Κίνα και Ντουμπάι είχαν σαν σκοπό να αντισταθμίσουν την εν λόγω αρνητικότητα, το πράγμα χειροτέρευσε καθώς πλέον η κρίση χρέους εξαπλώνεται και σε αλλά ελλειμματικά κράτη όπως Ισπανία και Πορτογαλία ενώ τα spreads των 10ετών ομολόγων κλιμακώνονται (έχουν φτάσει αισίως τις 923,15 μ.β. - 16:15 μ.μ.).

Πλέον μπαίνει στα σκαριά το σενάριο για την ίδρυση ενός παγκόσμιου μοντέλου οικονομικής σταθερότητας στα πρότυπα του παλαιού Bretton Woods. Επειδή όμως το εν λόγω σύστημα προϋποθέτει την ύπαρξη ενός ενιαίου νομίσματος αναφοράς, στην παρούσα φάση της ύφεσης κανένα κράτος δεν είναι διατεθειμένο να ανατιμήσει το νόμισμά του καθώς έτσι θα χάσει σε ανταγωνιστικότητα. Όλοι είδαμε το παράδειγμα της Κεντρικής τράπεζας της Ιαπωνίας που επενέβη  στην αγορά συναλλάγματος για να ανακόψει την ανατίμηση του γιεν καθώς και την επιμονή της Κίνας να αγοράζει σε μεγάλες ποσότητες αμερικανικά ομόλογα για να κρατήσει το δολάριο σε υψηλά επίπεδα και το γιουάν σε χαμηλά. Η Αμερική από την άλλη, γνωρίζοντας πολύ καλά το παιχνίδι του καπιταλισμού, μέσω της Fed προχώρησε σήμερα σε ένεση ρευστότητας ύψους 600 εκατ. συνεχίζοντας έτσι την νομισματική της χαλάρωση και αναγκάζοντας σε νέο ράλι ανατιμήσεων το ΕΥΡΩ. Και φυσικά ο πόλεμος, νομισματικός αυτή την φορά, μόλις έχει αρχίσει...

Το ζητούμενο στην προσεχή σύνοδο των G20, εκτιμώ, πως θα είναι κατά κύριο λόγο η εύρεση μιας δημοσιονομικής ειρήνης καθώς η Ευρώπη και συγκεκριμένα η ΕΚΤ όσο είναι προσηλωμένη στην κάλυψη των εγγυήσεων των ελληνικών ομολόγων και την διατήρηση των ευρωπαϊκών επιτοκίων στο 1% έχει χάσει το παιχνίδι της επεκτατικής νομισματικής και πλέον το βάρος πέφτει στην δημοσιονομική πολιτική των περικοπών δημοσίων δαπανών και την κλιμάκωση φορολογικών μέτρων. Άλλωστε, η επίτευξη μιας δημοσιονομικής ειρήνης στην Ευρώπη θα φέρει την απαιτούμενη ανάκαμψη στο εσωτερικό της ευρωζώνης και έπειτα την μετατροπή του ΕΥΡΩ σε νόμισμα σταθερό και δυνατό. Όπως έχει δηλώσει και στο παρελθόν ο νομπελίστας οικονομολόγος Μίλτον Φρίντμαν, ένα δυνατό νόμισμα φανερώνει μια πολιτική συνοχή και σταθερότητα για το κράτος που εκπροσωπεί και συνεπώς θα δώσει το ισχυρότερο κίνητρο για τους επενδυτές στο να επενδύσουν επάνω του. Διότι στην τελική η οικονομία δεν είναι εξισώσεις και τεχνικές αναλύσεις αντιθέτως είναι καθαρά ψυχολογία και τακτική διπλωματία.